Zapamiętywanie przestaje być mechaniczne. Zasadniczą rolę odgrywa zrozumienie materiału, a co za tym idzie — pamięć logiczna. Nowy, wieloaspektowy sposób poznawania rzeczywistości, dostrzeganie nie znanych dotąd zjawisk pobudza fantazję, wyobraźnię, ale także krytycyzm. Rozwój krytycyzmu, często ostrego i bezkompromisowego jest jedną z charakterystycznych cech okresu dorastania. Przedmiotem krytyki jest zazwyŹczaj najbliższe otoczenie, zjawiska społeczne i instytucje.
Pojawiają się nowe zainteresowania, w których realizację młodzi ludzie wkładają wiele energii. Początkowo może ich być bardzo dużo, potem następuje selekcja i utrwalenie niektórych, co często wyznacza nawet wybór kształcenia i drogi życiowej (np. zawodu).